Women Reservation Act: భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో 2026 సంవత్సరం ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలిచింది. ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఎదురుచూస్తున్న మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం అమల్లోకి రావడంతో మహిళలకు రాజకీయాల్లో కొత్త దారి తెరచుకుంది. ఈ చట్టం ద్వారా పార్లమెంట్, రాష్ట్ర అసెంబ్లీలలో మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించబడనున్నాయి. దీంతో పాలనలో మహిళల పాత్ర పెరిగి, వారి స్వరం మరింత బలంగా వినిపించే అవకాశముంది.
కేంద్ర ప్రభుత్వం 2026 ఏప్రిల్ 16న మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం అమల్లోకి వచ్చినట్లు అర్థరాత్రి నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది. పార్లమెంట్లో బిల్లు ప్రవేశపెట్టిన రోజే ఇది చట్టంగా మారడం ఆసక్తికరంగా మారింది. సాంకేతిక కారణాల వల్ల చర్చ కొనసాగుతుండగానే ఈ నోటిఫికేషన్ విడుదలైనట్లు సమాచారం.
ఈ చట్టం ప్రకారం లోక్సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలు మరియు ఢిల్లీ అసెంబ్లీలో మహిళలకు మూడింట ఒక వంతు (33%) సీట్లు కేటాయించబడతాయి. ఇప్పటికే అమల్లో ఉన్న ఎస్సీ, ఎస్టీ రిజర్వేషన్లలో కూడా మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్ వర్తిస్తుంది. ఇది “కోటాలో కోటా” విధానంగా అమలు కానుంది.
అదే విధంగా, నియోజకవర్గాల రొటేషన్ పద్ధతి కూడా అమలు చేస్తారు. ప్రతి పునర్విభజన తర్వాత రిజర్వ్ సీట్లు మారుతూ ఉంటాయి. దీని వల్ల వివిధ ప్రాంతాల్లోని మహిళలకు రాజకీయాల్లో అవకాశాలు లభిస్తాయి. ప్రారంభంగా ఈ చట్టం 15 సంవత్సరాల పాటు అమల్లో ఉంటుంది. అవసరమైతే దీనిని పార్లమెంట్ పొడిగించవచ్చు.
మహిళలకు అన్ని రంగాల్లో సమాన అవకాశాలు కల్పించాలనే ఉద్దేశంతో ఈ చట్టం తీసుకొచ్చారు. ఇప్పటివరకు ఉద్యోగాలు, విద్య వంటి రంగాల్లో రిజర్వేషన్లు ఉన్నప్పటికీ, చట్టసభల్లో మాత్రం మహిళల ప్రాతినిధ్యం తక్కువగానే ఉంది. ఈ లోటును భర్తీ చేయడానికి ఈ చట్టం కీలకంగా మారింది. ఇది కేవలం ఒక చట్టం మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక మార్పుకు దారి తీసే ఒక పెద్ద అడుగు అని చెప్పవచ్చు.
ఈ చట్టం అమలుతో విధాన రూపకల్పనలో సమతుల్యత పెరుగుతుంది. మహిళలకు సంబంధించిన ఆరోగ్యం, విద్య, భద్రత వంటి అంశాలపై మరింత లోతైన చర్చలు జరగనున్నాయి. అలాగే పంచాయతీ స్థాయిలో ఇప్పటికే ఎదిగిన మహిళా నాయకులకు రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయిలో అవకాశాలు లభిస్తాయి. దీని వల్ల మహిళల నాయకత్వ లక్షణాలు మరింత అభివృద్ధి చెందుతాయి.
ఇక రాజకీయాల్లో లింగ వివక్ష తగ్గి, సమానత్వం పెరిగే అవకాశం ఉంది. పురుషాధిక్యత తగ్గుతూ, మహిళల భాగస్వామ్యం పెరగడం ప్రజాస్వామ్యాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది.
అయితే ఈ చట్టం పూర్తిగా అమలులోకి రావడానికి కొన్ని ప్రక్రియలు పూర్తి కావాలి. దేశవ్యాప్తంగా జనగణన (Census) జరగాలి. అనంతరం జనాభా ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) చేయాలి. ఈ ప్రక్రియలు పూర్తయ్యాక జరిగే ఎన్నికల నుంచే మహిళలు ఈ రిజర్వేషన్ల ప్రయోజనాలను పొందగలరు.
మొత్తంగా చూస్తే, మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం అనేది కేవలం సీట్ల కేటాయింపుకే పరిమితం కాదు. ఇది దేశ జనాభాలో సగం ఉన్న మహిళలకు ఇచ్చే గౌరవం. చట్టసభల్లో మహిళల గొంతు బలంగా వినిపించినప్పుడే నిజమైన ప్రజాస్వామ్యం సాకారం అవుతుంది. “నవ భారతం” నిర్మాణంలో ఈ చట్టం ఒక బలమైన పునాదిగా నిలుస్తుంది.
