Memory Loss: వయసు పెరిగే కొద్దీ లేదా జీవనశైలిలో లోపాల వల్ల చాలామందిలో మతిమరుపు (Forgetfulness) సాధారణంగా కనిపిస్తుంటుంది. అయితే, ఈ మతిమరుపు మరీ ఎక్కువైతే అది కేవలం నిర్లక్ష్యం కాదు, మెదడుకు సంబంధించిన కొన్ని తీవ్రమైన మానసిక, శారీరక రోగాలకు సంకేతం కావచ్చు. మతిమరుపు (Memory Loss) తీవ్రతరం కావడం వల్ల వచ్చే ప్రధాన రోగాల గురించిన వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
1. అల్జీమర్స్ (Alzheimer’s Disease)
మతిమరుపు అనగానే ముందుగా గుర్తొచ్చే వ్యాధి అల్జీమర్స్. ఇది డిమెన్షియా (జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం) రకాలలో అత్యంత ప్రమాదకరమైనది. ఈ వ్యాధి బారిన పడినవారు క్రమంగా తమకు అత్యంత సన్నిహితులైన వారి పేర్లను, ముఖాలను కూడా మర్చిపోతారు. నిన్న ఏం తిన్నారో, తాము ఎక్కడ ఉన్నారో కూడా గుర్తుంచుకోలేరు. మెదడులోని కణాలు క్రమంగా క్షీణించడం వల్ల ఈ వ్యాధి వస్తుంది.
2. డిమెన్షియా (Dementia)
ఇది కేవలం ఒక వ్యాధి కాదు, జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచనా సామర్థ్యం తగ్గడాన్ని సూచించే లక్షణాల సమూహం. దీనివల్ల రోజువారీ పనులు (బ్రష్ చేసుకోవడం, బట్టలు వేసుకోవడం వంటివి) చేసుకోవడం కూడా కష్టంగా మారుతుంది. నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం దెబ్బతింటుంది.
3. వాస్కులర్ డిమెన్షియా (Vascular Dementia)
మెదడుకు రక్తప్రసరణ సరిగ్గా అందనప్పుడు లేదా చిన్నపాటి బ్రెయిన్ స్ట్రోక్స్ (పక్షవాతం) వచ్చినప్పుడు ఈ వ్యాధి సంభవిస్తుంది. దీనివల్ల జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడంతో పాటు, విషయాలపై ఏకాగ్రత పెట్టడం, పనులను ప్లాన్ చేసుకోవడం వంటి వాటిలో తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి.
4. తీవ్రమైన డిప్రెషన్, యాంగ్జైటీ
మానసిక ఒత్తిడి, డిప్రెషన్ లేదా ఆందోళన ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మెదడులోని సమాచారాన్ని నిల్వ చేసే వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది. దీనివల్ల తాత్కాలిక మతిమరుపు వస్తుంది. సరైన సమయంలో చికిత్స తీసుకోకపోతే ఇది శాశ్వత జ్ఞాపకశక్తి లోపానికి దారితీస్తుంది.
తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు:
విటమిన్ బి-12 లోపం, థైరాయిడ్ సమస్యలు, నిద్రలేమి, మితిమీరిన మద్యం అలవాటు వల్ల కూడా మతిమరుపు వ్యాధులు పెరుగుతాయి. రోజూ పోషకాహారం తీసుకోవడం, మెదడుకు మేత పెట్టే పజిల్స్ పూరించడం, క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయడం ద్వారా జ్ఞాపకశక్తిని కాపాడుకోవచ్చు. మతిమరుపు సమస్య ప్రాథమిక దశలోనే ఉన్నప్పుడు వైద్యుడిని సంప్రదించడం ఎంతో ఉత్తమం.
మతిమరుపు, దానికి సంబంధించిన వ్యాధులపై మరికొంత లోతైన అవగాహన కోసం మెడికల్ రీసెర్చ్ ఆధారంగా సేకరించిన అదనపు సమాచారం (Additional Information):
1. ఆమ్నేసియా (Amnesia)
ఇది ఒక నిర్దిష్టమైన మానసిక లేదా శారీరక గాయం వల్ల వచ్చే మతిమరుపు. అల్జీమర్స్ లాగా ఇది నెమ్మదిగా రాదు. ప్రమాదాల్లో తలకి తీవ్రమైన దెబ్బ తగలడం, బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ రావడం లేదా ఏదైనా పెద్ద మానసిక షాక్కు గురైనప్పుడు ఇది అకస్మాత్తుగా సంభవిస్తుంది. ఇందులో రెండు రకాలు ఉంటాయి:
-
రెట్రోగ్రేడ్ ఆమ్నేసియా: ప్రమాదానికి ముందు జరిగిన పాత విషయాలను మర్చిపోవడం.
-
ఆంటెరోగ్రేడ్ ఆమ్నేసియా: ప్రమాదం జరిగిన తర్వాత కొత్త విషయాలను అస్సలు గుర్తుంచుకోలేకపోవడం (క్షణాల్లో మర్చిపోవడం).
2. సూడోడిమెన్షియా (Pseudodementia)
చాలా మంది వృద్ధులలో వయసు పైబడటం వల్ల మతిమరుపు వచ్చిందని అనుకుంటారు, కానీ అది నిజానికి తీవ్రమైన డిప్రెషన్ (క్లినికల్ డిప్రెషన్) వల్ల కావచ్చు. దీనిని ‘సూడోడిమెన్షియా’ అంటారు. సరైన కౌన్సెలింగ్, యాంటీ-డిప్రెసెంట్ మందులు వాడటం ద్వారా ఈ మతిమరుపును పూర్తిగా నయం చేయవచ్చు.
3. మైల్డ్ కాగ్నిటివ్ ఇంపెయిర్మెంట్ (MCI)
ఇది సాధారణ వయసు రీత్యా వచ్చే మతిమరుపుకు, మరియు తీవ్రమైన డిమెన్షియాకు మధ్య ఉండే ఒక దశ. ఈ దశలో ఉన్నవారు వస్తువులను ఎక్కడో పెట్టడం, మాట్లాడేటప్పుడు సరైన పదాలు గుర్తుకు రాకపోవడం వంటి ఇబ్బందులు పడతారు. MCI ఉన్నవారిలో సుమారు 10-15% మంది భవిష్యత్తులో అల్జీమర్స్ బారిన పడే అవకాశం ఉందని వైద్యులు చెబుతున్నారు.
4. మతిమరుపు వెనుక దాగున్న ఇతర శారీరక లోపాలు
కొన్నిసార్లు మెదడు దెబ్బతినకపోయినా శరీరంలో జరిగే కొన్ని మార్పుల వల్ల తాత్కాలిక మతిమరుపు వస్తుంది:
-
విటమిన్ బి12 లోపం: మన నరాల వ్యవస్థ, మెదడు పనితీరుకు విటమిన్ బి12 చాలా అవసరం. దీని లోపం వల్ల తీవ్రమైన మతిమరుపు, కన్ఫ్యూజన్ వస్తాయి.
-
థైరాయిడ్ సమస్యలు: హైపోథైరాయిడిజం (థైరాయిడ్ హార్మోన్ తగ్గడం) వల్ల మెదడు కణాల జీవక్రియ మందగించి జ్ఞాపకశక్తి తగ్గుతుంది.
5. నివారణోపాయాలు (Prevention Tips)
మెదడుకు వ్యాయామం: కేవలం శారీరక వ్యాయామమే కాదు, మెదడు చురుగ్గా ఉండటానికి సుడోకు, చెస్ ఆడటం, కొత్త భాషలు నేర్చుకోవడం, పుస్తకాలు చదవడం వంటివి చేయాలి. అలాగే రోజుకు 7 నుండి 8 గంటల గాఢ నిద్ర మెదడులోని హానికరమైన టాక్సిన్లను (టాక్సిక్ ప్రొటీన్లు) శుభ్రం చేయడానికి సహాయపడుతుంది.
Also Read: 6G Technology: 6జీ వస్తే ఏమవుతుంది? ఒక్క సెకనులో వందల సినిమాలు డౌన్లోడ్.. మైండ్ బ్లాంక్ ఫీచర్లు!
